Có công ty Trung Quốc dời sang Việt Nam, làm tốn phí lao động tăng, lợi cho công nhân, bất lợi cho chủ doanh nghiệp…

Bắc Phạm/ Bennet Murray

 

Thêm công ty Trung Quốc tránh giá biểu của Tổng thống Mỹ đã dời chuyển việc sản xuất ra nước khác như Việt Nam. Ảnh: AFP

Thêm công ty Trung Quốc tránh giá biểu của Tổng thống Mỹ đã dời chuyển việc sản xuất ra nước khác như Việt Nam. Ảnh: AFP

 

Giữa khi cộng đồng doanh nghiệp Á châu đang mãi chịu đựng cuộc chiến tranh thương mại dằng dai giữa Bắc Kinh và Hoa Thịnh Đốn thì Việt Nam có thêm doanh nghiệp từ nước láng giềng phương Bắc. Tuy viêc đặt gia công sản phẩm ở Việt Nam không hẳn là việc mới – theo thống kê nhà nước, Việt nam đã nhận được 35,88 tỷ Mỹ kim đầu tư trực tiếp của doanh nghiệp nước ngoài tính hồi năm ngoái – nhiều hãng Trung Quốc đang dùng cuộc chiến tranh thương mại làm nguyên cớ chuyển hướng xuôi nam.

Tháng trước, GoerTek, nhà sản xuất Airpods của Apple có trú sở tại Sơn Đông, công bố sẽ dời chuyển việc sản xuất dụng cụ ‘tai nghe’ không dây đến Việt Nam, với việc chánh giám đốc điều hành Jiang Bin gỉai thích sự việc như vậy là do cuộc chiến tranh thương mại.

Và thương hiệu giày Brooks Running của tài phiệt Warren Buffet cũng được coi là sẽ rời khỏi Trung Quốc. CEO Jim Weber của công ty này nói với CNBC là “Trong chuỗi cung ứng, chúng tôi không thể để mình bị rơi vào thế bị động.”

Trong khi Việt Nam được thêm đầu tư, Trung Quốc mất bớt đầu tư, nhiều nhà kinh tế và doanh nhân Việt Nam lại có cái nhìn trộn lẫn về những diễn biến này. Bà Phạm Chi Lan, người từng làm cố vấn kinh tế cho các cựu Thủ tướng Việt Nam, các ông Phan Văn Khải và Võ Văn Kiệt , nói là, “Không ai rõ trị giá lợi nhuận Việt Nam sẽ nhận được thêm là bao nhiêu.”

Theo bà Lan, Việt Nam sẽ được hưởng lợi ích nếu các hãng ngoại quốc đầu tư vào ngành kỹ thuật đang triển nở của Việt Nam; hãng Samsung của Nam Hàn – cho ráp phần lớn điện thoại thông minh tại Việt Nam – là nhà đầu tư ngoại quốc lớn nhất của Việt Nam; các hãng Trung Quốc dời chuyển việc sản xuất những mặt hàng giá trị thấp như quần áo sẽ mang lại lợi ích kém hơn cho Việt Nam.

Bà Lan nói, “Kỹ nghệ may mặc vẫn nhập cảng nhiều vải vóc từ Trung Quốc, thành ra Trung Quốc là nhà cung ứng được lợi nhiều nhất khi các hãng Trung Quốc đặt hãng sản xuất ở Việt Nam.”

Ông Thân Đức Việt, Phó Giám đốc điều hành công ty cổ phần Garment 10, ở Hà Nội, nói cuộc chiến thương mại có lẽ vừa lành vừa dữ, “vừa làm lợi vừa làm hại doanh nghiệp của chúng tôi.”

Ông Việt nói là hãng may mặc của ông đã nhận được nhiều đơn đặt hàng của khách hàng từ Mỹ kể từ khi cuộc chiến thương mại bắt đầu, nhưng ông lại lo về những hậu quả của việc nhiều hãng may Trung Quốc chạy vào Việt Nam. Ông nói, “những công ty này sẽ trực tiếp cạnh tranh với chúng tôi về nhân lực lao động, nên sẽ tạo sức ép lớn cho chúng tôi.”

Bà Phạm Thuý Liễu, CEO công ty liên doanh dệt may Hanoi Msa-Hapro, cũng đồng ý như vậy. Bà Liễu nói, “Khi họ đến đây, họ sẽ thâu hút người lao động bằng cách tăng lương công nhân, nên công nhân của chúng tôi sẽ bỏ chúng tôi để làm việc cho họ.” Bà Liễu cũng nói thêm bà không được lợi ích gì nhiều từ cuộc chiến thương mại vì phần lớn khách hàng của bà ở Âu châu.

Mức lương tối thiểu tại Việt Nam thấp hơn mức lương tối thiểu ở Trung Quốc, thấp nhất từ 2,76 triệu đồng (khoảng 120 Mỹ kim) đến 3,98 triệu đồng (khoảng 170 Mỹ kim) một tháng, tuỳ nơi ở Việt Nam. Trong khí đó, tiền lương tháng tối thiểu là 2.200 nguyên (khoảng 315 Mỹ kim) ở Quảng Đông, 2.240 nguyên (khoảng 350 Mỹ kim) ở Thượng Hải.

Ông Lê Đăng Doanh, cựu cố vấn kinh tế niên trưởng năm thời Thủ tướng, nói là trong khi công nhân trong ngành vải sợi và kỹ thuật hầu chắc được lợi thì việc nhiều công ty Trung Quốc vào hoạt động tại Việt Nam có thể khiến toàn bộ các công ty hãng xưởng tại Việt Nam gặp hoạ nếu Mỹ quyết định áp đặt mức giá biểu trên hàng xuất khẩu từ Việt Nam bị nghi là có nguồn gốc từ Trung Quốc.

Hồi tháng Năm, Hoa Thịnh Đốn ấn định giá biểu đối với nhôm và thép sản xuất tại Việt Nam với cớ là Trung quốc đang dùng Việt Nam để tránh thuế ‘chống phá giá’ (chống trường hợp giá hàng xuất khẩu hạ hơn giá hàng bán tại nơi sản xuất).

Ông Doanh nói là, “Việc có thể mang lại lợi nhỏ cho Việt Nam khi công nhân được lương cao hơn, nhưng sẽ tạo ra mối nguy rất lớn cho Việt Nam vì nó sẽ khiến chính phủ Mỹ điều tra về nguồn gốc của hàng hoá Việt Nam.”

Bà Lan thì nói các công ty Việt Nam có thể bị lọt vào tầm nhắm của Hoa Thịnh Đốn. “Trong trường hợp như vậy, không chỉ riêng các công ty Trung Quốc mà chính các công ty Việt Nam, sẽ bị liên luỵ vào chuyện xui rủi.”

Ông Carl Thayer, giáo sư mãn đời, chuyên gia về Việt Nam, tại đại học New South Wales, đồng ý mối nguy đó là có thực. Ông nói, “Chính phủ Trump càng tăng gía biểu thì càng thêm nhiều nước tìm cách xuất khẩu hàng có nguồn gốc từ Trung Quốc sẽ bị ảnh hưởng bởi lối đáp trả của Mỹ.”

Theo ông Thayer, ngành kỹ thuật xem ra được lợi nhiều hơn các ngành khác trong cuộc chiến mậu dịch, “Các kỹ nghệ liên quan đến các sản phẩm cao cấp dùng cho điện thoại thông minh và thiết bị điện tử đang hoạt động tốt đẹp.”

Bà Lan đồng ý Việt Nam sẽ được lợi nhiều nhất nếu các đại công ty kỹ thuật ở Bắc Mỹ, Âu châu và đông bắc Á châu chuyển các cuộc đầu tư trực tiếp của nước ngoài từ Trung Quốc đến Việt Nam.

 

Các bộ trưởng quốc phòng James Mattis (Mỹ) và Ngô Xuân Lịch (Việt Nam) duyệt hang quân danh dự tại Hà Nội. Ảnh: AP

Các bộ trưởng quốc phòng James Mattis (Mỹ) và Ngô Xuân Lịch (Việt Nam) duyệt hang quân danh dự tại Hà Nội. Ảnh: AP

 

Nhưng bà Lan cũng nói ngay cả trường hợp không có chuyện các công ty Trung Quốc dời đến Việt Nam, Việt Nam vẫn vướng bận với sách lược bảo vệ quyền lợi Mỹ của tổng thống Trump do thâm thủng mậu dịch của Mỹ với Việt Nam. Bà nói, “Việt Nam là nước thứ sáu được hưởng mức thặng dư mậu dịch với Mỹ, với mức thặng dư mậu dịch là 38,5 tỷ Mỹ kim năm ngoái, và năm nay mức thặng dư mậu dịch còn có thể cao hơn nữa.”

Ở ngoài Việt Nam, nhiều nhà phân tích ở Mỹ lạc quan cách thận trọng là Việt Nam có thể thoảt khỏi những hậu quả nghiêm trọng nhất của cuộc chiến mậu dịch.

Trước tiên, hôm thứ Hai Việt Nam phê chuẩn hiệp ước Liên Hiệp Liên Thái Bình Dương (TPP), hiệp ước thương mại 10 nước gồm cả Úc, Gia Nã Đại, Chí Lợi, Mã Lai Á và Tân Gia Ba và Việt Nam đang ở vào giai đoạn đúc kết thoả ước mậu dịch tự do với Liên Âu.

Nhà nước Việt Nam nói là hiệp ước TPP có thể làm tăng tổng sản lượng quốc gia Việt Nam thêm khoảng 1,32 phần trăm khoảng năm 2035, mỗi năm từ 20.000 đến 26.000 công việc được tạo thêm.

Ông Hoàng Văn Cường, Phó Chủ tịch Đại học Kinh tế Hà Nội nói, “Chúng ta có thể dùng hiệp ước TPP để thu hút đầu tư tốt hơn, cuốn hút những doanh nghiệp bị ảnh hưởng cuộc chiến mậu dịch đến mở nhà máy tại Việt Nam. Hiệp ước TTP sẽ là cơ hội cho Việt Nam trong cuộc chiến mậu dịch Mỹ – Trung. Nếu cơ hội này được thực hiện tốt, Việt Nam sẽ là trung tâm sản xuất và chế biến cho cả khối tham gia hiệp ước.”

Ông Michael Mazza, chuyên gia chính sách quốc phòng Hoa Kỳ ở Á châu Thái Bình Dương, tại viện American Enterprise Institute ở Washington, nói là tuy những tín hiệu hỗn hợp của ông Trump về mậu dịch làm người ta khó đoán, nhưng có lý do để tin rằng chính phủ Trump có thể nhẹ tay đối với Việt Nam hơn đối với Trung Quốc.

Ông nói, “Tổng thống tiếp tục nói về những thâm thủng mậu dịch theo cách rất tiêu cực, mà Việt Nam tạo mức thâm thủng mậu dịch đến 38 tỷ Mỹ kim với Mỹ năm ngoái, Việt nam có thể gặp phải các biện pháp trừng phạt của chính phủ Mỹ.”

“Vậy mà chúng ta đã thấy chính phủ Mỹ đã hoàn tất các doanh vụ mậu dịch với Nam Hàn, Gia Nã Đại và Mễ Tây Cơ, chọn lấy một phương pháp hợp tác tốt hơn với Liên Âu và mở ra nhiều thảo luận thương mại với Nhật Bản.”

 

Hồi tháng Năm, Hoa Thịnh Đốn ấn định giá biểu đối với nhôm và thép sản xuất tại Việt Nam với cớ là Trung quốc đang dùng Việt Nam để tránh thuế ‘chống phá giá’ - Ảnh: AFP

Hồi tháng Năm, Hoa Thịnh Đốn ấn định giá biểu đối với nhôm và thép sản xuất tại Việt Nam với cớ là Trung quốc đang dùng Việt Nam để tránh thuế ‘chống phá giá’ – Ảnh: AFP

 

Ông Mazza nói, khác với Trung Quốc, sự hợp tác an ninh đang triển nở của Việt Nam với Mỹ – nhất là trong việc cùng bảo vệ quyền lợi bằng tviệc phản kháng những cáo nhận của Trung Quốc ở vùng biển phía Nam Trung Quốc – đã tạo nên nhiều điều ưu tiên khác cho chính phủ Mỹ trong quan hệ song phương với Việt Nam.

Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ, ông James Mattis đã đến thăm Việt Nam hai lần năm 2018, trong khi Hội đồng An ninh Quốc gia và Bộ Ngoại giao Mỹ cứ thúc đẩy tạo nên vùng Ấn Độ Thái Bình Dương ‘tự do và mở ngỏ”, là điều ưu tiên cho cả Việt Nam và Mỹ.

Ông Mazza nói, “Sự việc như vậy khiến chúng ta có thể nói, việc đặt ra chính sách kinh tế trong toà bạch ốc của ông Trump không phải tự nhiên mà xảy ra, và có nhiều lý do tốt đẹp để nghĩ rằng bang giao Mỹ – Việt, tuy không chắc là không hề có căng thẳng mậu dịch song phương, nhưng phần chắc không bị khống chế bởi những căng thẳng mậu dịch song phương.”

Ông Thayer, thuộc Đại học New South Wales, nói là trong khi Việt Nam có thặng dư mậu dịch lớn nhất lần thứ sáu với Mỹ, những số liệu đó vẫn là ‘những củ khoai nhỏ bé’ so với trường hợp của Trung Quốc và Đức quốc. Ông nói Hà nội đã tỏ ý sẵn lòng chơi với những tham vọng của ông Trump. Ông nói, “Tôi nghĩ có lẽ Việt Nam nhận chịu những giá biểu gây khổ vì Việt Nam đã tỏ vẻ sẵn lòng thương thảo thoả thuận mậu dịch song phương với Mỹ.”

Ông Thayer nói thêm, một điều quan ngại nữa là Mỹ cấm vận kỹ nghệ vũ khí của Nga đang chảy tràn vào Việt Nam. Vì Nga là nước cung cấp vũ khí chính cho Việt Nam, việc cấm vận được đưa ra hồi đầu năm nay nhắm vào những nước mua vũ khí của Nga có thể được thực hiện đối với Việt Nam. Tuy nhiên, ông cũng nói nguy cơ của những cấm vận đó rất thấp. Ông nói thêm, “Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ, ông James Mattis đã yêu cầu Quốc hội Mỹ du di (với Việt Nam).”

Cuối cùng, ông Mai Vũ Minh – một nhà đầu tư có trú sở ở Đức và là chủ tịch SAPA Thale GmbH, tập đoàn có nhiều hoạt động ở Đức và Việt Nam – nói Việt Nam không chỉ phải phản ứng với gió đổi chiều nhưng phải có hành động cải tiến chính cách thức của mình trong chuỗi cung ứng. Ông nói, “Các nhà tài phiệt cần phải thay đổi để thích ứng với kỹ thuật mới, kiểu cách quản trị mới và cuộc Cách mạng Kỹ nghệ thứ Tư.”

Nguồn: SCMP

Tags:

Bình luận

Họ tên

Địa chỉ Email
Nội dung bình luận